آقای دکتر حسین صفری استادیار سیاستگذاری سلامت مرکز تحقیقات ارتقاء سلامت دانشگاه علوم پزشکی ایران  و مجری طرح  تحقیقاتی با عنوان "تعیین قدرت پیش گویی کننده تئوری انگیزش حفاظت در پیشگیری از اختلالات اسکلتی- عضلانی شاغلین اداری دانشگاه علوم پزشکی اراک" در گفتگویی به تشریح این طرح پرداخت.

آقای دکتر حسین صفری استادیار سیاستگذاری سلامت مرکز تحقیقات ارتقاء سلامت دانشگاه علوم پزشکی ایران، در حوزه سیاستگذاری و ارتقای سلامت فعالیت‌های تحقیقاتی انجام می‌دهند و علاقه اصلی ایشان به طراحی و اجرای پژوهش‌هایی است که بتوانند به حل مسائل واقعی حوزه سلامت و به‌ویژه پیشگیری از مشکلات شایع در محیط‌های کاری کمک کنند. در این پژوهش نیز تلاش کرده اند با تمرکز بر کارکنان اداری دانشگاه علوم پزشکی اراک، عوامل مؤثر بر رفتارهای پیشگیرانه در برابر اختلالات اسکلتی-عضلانی را بررسی کنند. وجه تمایز این مطالعه، استفاده از تئوری انگیزش حفاظت است؛ یعنی بررسی اینکه آگاهی افراد از خطر، درک آن‌ها از شدت آسیب، باورشان به اثربخشی رفتارهای پیشگیرانه و اعتمادشان به توانایی خود تا چه اندازه می‌تواند رفتارهای سالم و پیشگیرانه را پیش‌بینی کند. هدف این بوده که نتایج پژوهش بتواند در طراحی برنامه‌های آموزشی و اقدامات مؤثر برای حفظ سلامت کارکنان و پیشگیری از مشکلات اسکلتی-عضلانی مورد استفاده قرار گیرد.

ایشان بیان کردند که دلیل اصلی انتخاب این موضوع، اهمیت روزافزون اختلالات اسکلتی-عضلانی در میان کارکنان اداری و تأثیر این مشکلات بر سلامت، کیفیت زندگی و حتی بهره‌وری افراد بود. بسیاری از کارکنان ساعت‌های طولانی را در پشت میز و با رایانه سپری می‌کنند، اما همه افراد به یک اندازه رفتارهای پیشگیرانه را رعایت نمی‌کنند؛ به همین دلیل برای ما این سؤال مطرح شد که چه عواملی می‌تواند افراد را به محافظت بیشتر از سلامت خود ترغیب کند. استفاده از تئوری انگیزش حفاظت به ما کمک کرد این موضوع را از دیدگاه رفتاری بررسی کنیم. در انجام این پژوهش نیز همکاران علمی و پژوهشی، متخصصان و خبرگانی که در مراحل مختلف طراحی ابزار و اجرای پژوهش نظرات ارزشمند خود را ارائه کردند و همچنین کارکنان اداری دانشگاه علوم پزشکی اراک که با مشارکت خود امکان انجام این مطالعه را فراهم کردند، نقش بسیار مهمی داشتند.

ایشان افزودند محور اصلی پژوهش، بررسی رفتارهای پیشگیرانه کارکنان اداری در برابر اختلالات اسکلتی-عضلانی و شناسایی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری این رفتارها بود. ویژگی و نوآوری اصلی این مطالعه، استفاده از یک چارچوب نظری رفتاری، یعنی تئوری انگیزش حفاظت، برای پیش‌بینی رفتارهای پیشگیرانه است؛ به این معنا که عواملی مانند درک فرد از خطر، شدت پیامدها، میزان باور به اثربخشی راهکارهای پیشگیرانه و اعتماد فرد به توانایی خود، چگونه می‌توانند بر رفتارهای او تأثیر بگذارند. بنابراین این پژوهش صرفاً به شناسایی مشکل نپرداخته، بلکه تلاش کرده است عوامل قابل مداخله برای پیشگیری را نیز شناسایی کند تا بتوان از نتایج آن در طراحی برنامه‌های آموزشی و ارتقای سلامت کارکنان در محیط‌های اداری استفاده کرد. این پژوهش مرحله اجرایی خود را پشت سر گذاشته و داده‌های مورد نیاز از جامعه مورد مطالعه جمع‌آوری و تحلیل شده است. در واقع، نتایج این پژوهش می‌تواند وارد مرحله بهره‌برداری شود و به‌عنوان یک مبنای علمی برای طراحی برنامه‌های آموزشی و مداخلات پیشگیرانه در محیط‌های اداری مورد استفاده قرار گیرد. یکی از کاربردهای مهم نتایج این مطالعه، شناسایی عواملی است که می‌توان با تقویت آن‌ها، انگیزه و رفتارهای پیشگیرانه کارکنان را افزایش داد. بنابراین، اگرچه بهره‌برداری عملی در قالب برنامه‌های سازمانی نیازمند همکاری مدیران و مسئولان حوزه سلامت کارکنان است، اما این پژوهش ظرفیت مناسبی برای تبدیل شدن به برنامه‌های کاربردی در راستای پیشگیری از اختلالات اسکلتی-عضلانی در محیط کار دارد.

ایشان خاطر نشان نمودند که یکی از مشکلات مهمی که این طرح می‌تواند به حل آن کمک کند، پیشگیری از دردها و آسیب‌های اسکلتی ـ عضلانی در افرادی است که بخش قابل توجهی از روز خود را پشت میز و مقابل رایانه سپری می‌کنند. اختلالات اسکلتی ـ عضلانی می‌توانند باعث درد، محدودیت در انجام فعالیت‌های شغلی، کاهش بهره‌وری، غیبت از محل کار و در مواردی از دست رفتن زمان کاری شوند. در این پژوهش تلاش شد با استفاده از تئوری انگیزش حفاظت، موضوعاتی مانند میزان حساسیت فرد نسبت به خطر، جدی دانستن پیامدهای آن، باور فرد به اثربخشی رفتارهای پیشگیرانه، میزان خودکارآمدی و همچنین هزینه‌ای که فرد برای انجام این رفتارها احساس می‌کند، بررسی می‌شود. خروجی مهم طرح، طراحی و اعتبارسنجی یک ابزار جامع برای سنجش این عوامل و تعیین قدرت پیش‌بینی‌کنندگی آنها در رفتارهای پیشگیرانه است؛ ابزاری که می‌تواند در آینده برای شناسایی نقاط ضعف و قوت کارکنان و طراحی برنامه‌های آموزشی و پیشگیرانه هدفمند در محیط‌های اداری مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین هدف نهایی این است که با شناسایی عوامل قابل تغییر، یک لایه پیشگیرانه و کم‌هزینه برای حفظ سلامت کارکنان ایجاد شود و از تبدیل عوامل خطر محیط کار به مشکلات جدی‌تر جسمانی جلوگیری شود.

در پایان ایشان افزودند انتظار از مسئولان و متولیان حوزه پژوهش این است که از پژوهش‌های کاربردی و مسئله‌محور، به‌ویژه پژوهش‌هایی که مستقیماً با سلامت نیروی انسانی و پیشگیری از بیماری‌ها و آسیب‌های شغلی ارتباط دارند، حمایت بیشتری صورت گیرد. در حوزه اختلالات اسکلتی ـ عضلانی، صرفاً دانستن میزان شیوع مشکل کافی نیست؛ لازم است عوامل مؤثر بر رفتار پیشگیرانه نیز شناسایی شود تا بتوان بر اساس شواهد علمی، برنامه‌های آموزشی و مداخلات مناسب طراحی کرد. همچنین حمایت از مطالعات مشابه در سایر دانشگاه‌ها و سازمان‌ها می‌تواند امکان مقایسه نتایج و توسعه مدل‌های پیشگیرانه متناسب با شرایط مختلف شغلی را فراهم کند. حمایت واقعی از پژوهش زمانی اتفاق می‌افتد که فاصله میان «تولید دانش» و «استفاده از دانش برای حل یک مشکل واقعی» کاهش پیدا کند و نتایج پژوهش بتواند در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و برنامه‌های سلامت کارکنان مورد استفاده قرار گیرد. در این طرح نیز مدیران دانشگاه به عنوان یکی از ذی‌نفعان نتایج پژوهش در نظر گرفته شده‌اند. در ادامه این مسیر، یکی از اهداف این است که فعالیت‌های پژوهشی را به سمت موضوعات مهم و مورد نیاز جامعه در حوزه سیاستگذاری سلامت هدایت کنند؛ به‌ویژه پژوهش‌هایی که بتوانند از مرحله شناسایی مشکل فراتر رفته و به طراحی راهکارهای عملی برای پیشگیری و ارتقای سلامت منجر شوند. در طرح‌های آینده، تمرکز می‌تواند بر شناسایی عوامل مؤثر بر رفتارهای سلامت‌محور، پیشگیری از بیماری‌ها و آسیب‌های قابل پیشگیری، ارتقای سلامت کارکنان و جامعه و همچنین ارزیابی اثربخشی مداخلات سلامت باشد. پژوهش زمانی بیشترین ارزش را دارد که نتیجه آن بتواند در زندگی واقعی مردم و در تصمیم‌گیری‌های نظام سلامت مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین تلاش خواهیم شد در ادامه، در کنار انجام مطالعات علمی و تولید شواهد معتبر، زمینه اجرای مداخلات کاربردی، استفاده از فناوری‌ها و روش‌های نوین برای ارتقای سلامت و توسعه پژوهش‌های مسئله‌محور نیز دنبال شود؛ با این هدف که خروجی پژوهش‌ها در نهایت به پیشگیری بهتر، افزایش کیفیت زندگی مردم و استفاده مؤثرتر از منابع نظام سلامت کمک کند.

کد طرح: 27082