آقای دکتر ابوالفضل اکبری دانشیار و عضو هیات علمی در مرکز تحقیقات کولورکتال دانشگاه علوم پزشکی ایران مجری طرح  تحقیقاتی با عنوان "بررسی تأثیر مصرف سیگار، الکل و مواد افیونی بر ویژگی‌های بالینی-پاتولوژیک و شانس ابتلا به سرطان کولورکتال در بیماران بیمارستان‌های رسول اکرم و فیروزگر: یک مطالعه مورد شاهدی" در گفتگویی به تشریح این طرح پرداخت.

آقای دکتر ابوالفضل اکبری دانشیار و عضو هیات علمی در مرکز تحقیقات کولورکتال دانشگاه علوم پزشکی ایران می باشند. حوزه تخصصی پژوهشی ایشان عمدتاً بر روی بیماری‌های گوارشی و به ویژه سرطان‌های دستگاه گوارش، از جمله سرطان کولورکتال (روده بزرگ)، متمرکز است. در این سال‌ها، علاوه بر پژوهش‌های بالینی، در زمینه‌های مختلف مدیریتی و اجرایی از جمله راه‌اندازی و نظارت بر مطالعات کوهورت و پایگاه‌های داده بیمارستانی فعالیت داشته‌اند. برای این مطالعه خاص، با بهره‌گیری از تجربه بالینی و تسلط بر روش‌شناسی تحقیقات مشاهده‌ای، تیم پژوهشی را در طراحی مطالعه، تحلیل داده‌ها و تفسیر یافته‌ها راهنمایی کرده‌اند تا بتوانند به پرسش‌های بنیادین در مورد عوامل خطر سرطان کولورکتال در جمعیت ایران پاسخ دهند.

ایشان بیان کردندکه ایده اصلی این طرح از یک نیاز بومی و یک خلا تحقیقاتی مهم نشأت گرفت. ایران یکی از بالاترین نرخ‌های مصرف تریاک را در جهان دارد و این ماده با ریشه‌های فرهنگی عمیق، هنوز هم در میان بخش‌هایی از جمعیت، به ویژه سالمندان، رایج است. از سوی دیگر، شیوع سرطان کولورکتال نیز در حال افزایش است. سوال کلیدی این بود که آیا این دو پدیده با یکدیگر مرتبط هستند؟ با وجود شواهد پراکنده‌ای که مصرف تریاک را با برخی سرطان‌ها مرتبط می‌دانست، تأثیر آن بر روی سرطان روده بزرگ به خوبی بررسی نشده بود و نتایج مطالعات موجود نیز متناقض بود. این مطالعه با هدف پر کردن این شکاف علمی و ارائه شواهدی از جامعه خودمان برای سیاست‌گذاران حوزه سلامت و پیشگیری از سرطان طراحی شد. آقای دکتر محمد رضازاده به عنوان مجری دانشجویی این طرح در اجرای پروژه همکاری داشته اند و جا دارد از اساتید و همکاران گرانقدر دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران که در جمع‌آوری داده‌ها و تحلیل آماری همراهی داشتند، کمال تشکر را داشت.

ایشان افزودند پژوهش حاضر یک مطالعه همگروهی تاریخی (بازنگرانه) و چندمرکزی است که بر روی ۲۷۰ شرکت‌کننده بالای ۴۵ سال انجام شد و در آن به بررسی تأثیر دو عامل مهم سبک زندگی، یعنی مصرف سیگار و مصرف تریاک، بر روی سه محور اصلی سرطان کولورکتال پرداخته شد:

1. خطر ابتلا به این سرطان
2. ویژگی‌های پاتولوژیک تومور (مانند مرحله، درجه و محل)
3. پیش‌آگهی و بقای کلی بیماران

نوآوری و اهمیت این مطالعه در چند جنبه خلاصه می‌شود:

• بستر منحصربه‌فرد جغرافیایی: انجام این مطالعه در ایران، با توجه به شیوع نسبتاً بالای مصرف تریاک، فرصتی نادر برای مطالعه این متغیر در سطح جهان فراهم کرده است.
• رویکرد جامع: برخلاف بسیاری از مطالعات که تنها به بررسی ارتباط با خطر ابتلا بسنده می‌کنند، ارتباط مصرف این مواد را با ویژگی‌های ریز بالینی و بقای بیماران نیز به صورت طولی بررسی شده است.
• ارائه داده‌های عینی: یافته‌ها نشان داد که اگرچه سیگار در تحلیل اولیه با افزایش خطر سرطان مرتبط است، اما با تعدیل متغیرهای مخدوش‌گر، این ارتباط به مرز معنی‌داری نزدیک می‌شود، در حالی که مصرف تریاک ارتباط مستقلی با پیش‌آگهی بدتر نشان نداد و جالب‌تر اینکه با کاهش تعداد پلاکت‌ها همراه بود.

ایشان خاطر نشان کردند که نتایج به دست آمده، بینش‌های مهمی را در اختیار پزشکان و برنامه‌ریزان حوزه سلامت قرار می‌دهد تا در غربالگری و رتبه‌بندی خطر بیماران، توجه ویژه‌تری به سن بالا، سابقه سیگار و بیماری‌های قلبی-عروقی شود. اگرچه مصرف تریاک در این مطالعه همبستگی مستقلی با بقا نشان نداد، اما ماهیت این مطالعه لزوم پژوهش‌های آینده با حجم نمونه بالاتر و دقت بیشتر در دوز مصرفی را گوشزد می‌کند. سرطان کولورکتال یکی از کشنده‌ترین سرطان‌هاست و سالانه هزینه‌های مالی و جانی سنگینی را بر مردم و نظام سلامت تحمیل می‌کند. این پژوهش با مشخص کردن عوامل خطری که به ویژه در جامعه شایع هستند (مانند مصرف تریاک و سیگار)، گام مهمی در جهت پیشگیری سطح اول و دوم برمی‌دارد.

دستاوردهای این مطالعه می‌تواند به باز کردن چند گره اساسی کمک کند:

۱. آگاهی‌بخشی عمومی: با ارائه شواهد علمی، به مردم کمک می‌کند تا خطرات مصرف این مواد را درک کنند و به سمت سبک زندگی سالم‌تر حرکت کنند.

۲. بهبود غربالگری: با شناخت دقیق‌تر گروه‌های پرخطر (مثلاً مردان میانسال با سابقه سیگار و بیماری قلبی)، برنامه‌های غربالگری مانند کولونوسکوپی می‌توانند هدفمندتر شوند و هزینه‌ها کاهش یابد.

۳. توجه به بیماری‌های همراه: نشان دادن ارتباط سرطان با بیماری‌هایی مانند ایسکمی قلبی، پزشکان را به مدیریت همزمان این شرایط در بیماران ترغیب می‌کند که می‌تواند به بقای بهتر آنها کمک کند.

به عبارت ساده‌تر، این پژوهش کمک می‌کند تا بدانیم چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند تا بتوانیم سرطان را در مراحل اولیه و قابل درمان‌تر تشخیص دهیم.

در پایان ایشان افزودند که از مسئولین محترم و متولیان امر پژوهش درخواست میشود که با دیدی راهبردی به این دست تحقیقات نگاه کنند. پیشنهادات ایشان به شرح زیر است:

۱. اختصاص بودجه هدفمند برای مطالعات کوهورت بزرگ: مطالعه ما با وجود ارزشمند بودن، محدود به حجم نمونه کوچک بود. نیاز به مطالعات کوهورت وسیع‌تری با پیگیری طولانی‌تر می باشد که بتواند اثر دوز و مدت مصرف تریاک و سیگار را دقیق‌تر بررسی کند و عوامل مخدوش‌گر را حذف نماید. این کار نیازمند حمایت مالی ویژه وزارت بهداشت و موسسات ملی تحقیقات است.

۲. تشویق به پژوهش‌های بین‌رشته‌ای: ارتباط بین مصرف اپیوم و سرطان تنها یک موضوع اپیدمیولوژیک نیست و نیازمند همکاری متخصصین سم‌شناسی، ژنتیک و میکروبیولوژی است. ایجاد شبکه‌های پژوهشی میان رشته‌ای می‌تواند به یافتن مکانیسم‌های دقیق این ارتباط کمک شایانی کند.

۳. تسهیل دسترسی به داده‌ها: ثبت و یکپارچه‌سازی داده‌های بالینی و پاتولوژی بیماران سرطانی در سامانه‌های ملی، مسیر تحقیقاتی را برای پژوهشگران هموارتر می‌سازد و از انجام مطالعات موازی جلوگیری می‌کند.

کد طرح: 35863