خانم دکتر الهه حجتی عابد استادیار کاردرمانی گروه کاردرمانی، دانشکده علوم توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی ایران  و مجری طرح  تحقیقاتی با عنوان "بررسی اثربخشی مداخلات کاردرمانی با استفاده از پگ بورد دیجیتالی سه بعدی شفاف بر مهارت‌های ادراک بینایی کودکان با اختلال یادگیری خاص 7 تا 12 ساله" در گفتگویی به تشریح این طرح پرداخت.

خانم دکتر الهه حجتی عابد استادیار کاردرمانی گروه کاردرمانی، دانشکده علوم توانبخشی دانشگاه علوم پزشکی ایران می باشند و  در زمینه ی کادرمانی در سلامت روان، در حوزه ی کودکان و نوجوانان و بزرگسالان و خانواده های آنها سوابق تحقیقاتی، بالینی و تدریس دارند. در حوزه پژوهش حاضر با توجه به علاقمندی دانشجوی مجری طرح (سید پدرام شاه ایراهیمی) که چندین طرح تحقیقاتی در زمینه ادراک بینایی، یکپارچگی حسی و تأثیر فناوری‌های نوین در کاردرمانی و همچنین اجرای پروژه‌های بالینی متعدد بر روی کودکان ۷ تا ۱۲ سال و همکاری با مراکز آموزشی و توانبخشی داشت این فرصت ایجاد شد تا شکاف عمیق بین نیازهای بالینی و ابزارهای موجود درک شود. طراحی و ساخت پگ‌بورد دیجیتالی سه‌بعدی شفاف حاصل همین سال‌ها تجربه بالینی دانشجوی مجری طرح می باشد که تمامی مراحل این پژوهش از طراحی اولیه تا تحلیل آماری، با پشتیبانی اساتید ارجمند و همکاران درمانگر انجام شده است.

دلیل اصلی انتخاب این طرح، یک نیاز دوسویه بود: از یک سو، نیاز بالینی: در سال‌های فعالیت بالینی‌، با کودکانی که علی‌رغم هوش طبیعی، به دلیل ضعف در مهارت‌های ادراک بینایی (مثل تشخیص شکل از زمینه، حافظه دیداری یا روابط فضایی) در خواندن، نوشتن و ریاضی دچار مشکل بودند، مواجه شدند. متدهای کلاسیک کاردرمانی اغلب تکراری و خسته‌کننده بودند و ابزارهای سه‌بعدی استاندارد و قابل اندازه‌گیری کمیاب بودند. از سوی دیگر، نیاز تکنولوژیک: دنیای امروز به سمت دیجیتال شدن پیش می‌رود، اما بسیاری از ابزارهای دیجیتال صرفاً دو‌بعدی (صفحه‌تخت) هستند و درک عمق و هماهنگی دست-چشم را به خوبی شبیه‌سازی نمی‌کنند. ایده پگ‌بورد سه‌بعدی شفاف از اینجا شکل گرفت که چرا از یک ابزار فیزیکی-دیجیتال برای تحریک همزمان حس لامسه، بینایی عمقی و مهارت‌های حرکتی ظریف استفاده نکنیم؟

یاری‌دهندگان این پژوهش: این پروژه تحقیقاتی برگرفته از ایده و اختراع آقای سید پدرام شاه ابراهیمی دانشجوی کارشناسی ارشد کاردرمانی می باشد که با علاقه و نوآوری و خلاقیت منحصر به فرد خود این طرح را به اتمام رساند. همچنین از والدین فهیم و فرزندان دلبندشان که با اعتماد کامل در این کارآزمایی بالینی شرکت کردند، تشکر ویژه می شود. تیم همکار فنی هم نقش کلیدی در ساخت اولیه دستگاه به مجری طرح داشتند.

ایشان افزودند پژوهش حاضر یک کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده با گروه کنترل و مرحله پیگیری است که بر روی کودکان با اختلال یادگیری ویژه ۷ تا ۱۲ سال انجام شده است. در این مطالعه، اثربخشی مداخلات کاردرمانی مبتنی بر پگ‌بورد دیجیتالی سه‌بعدی شفاف را بر مؤلفه‌های مختلف ادراک بینایی شامل تمایز، حافظه، روابط فضایی، ثبات فرم، حافظه متوالی، تشخیص شکل از زمینه، اکمال بینایی و همچنین دید سه‌بعدی، سرعت واکنش و عملکرد تحصیلی بررسی کردیم. ویژگی‌ها و نوآوری‌های برجسته این پژوهش عبارتند از:

۱. شفافیت و مشاهده‌پذیری: برخلاف پگ‌بوردهای سنتی، بدنه این ابزار به درمانگر اجازه می‌دهد تا از زوایای مختلف، نحوه حرکت دست و انگشتان کودک را بطور دقیق بررسی کند و اصلاحات آنی انجام دهد.

۲. بُعد سوم (سه‌بعدی بودن): کودک برای قرار دادن مهره‌ها در ارتفاع‌های مختلف (طبقات عمقی) مجبور به استفاده همزمان از هماهنگی دوچشمی و ادراک عمق می‌شود که مهم‌ترین نوآوری نسبت به پگ بورد های تخت دو‌بعدی و معمول کاردرمانی است.

۳. دیجیتال بودن و ثبت عینی داده‌ها: این پگ‌بورد مجهز به سنسورهایی است که به‌طور خودکار زمان واکنش (سرعت پردازش بینایی) و تعداد خطاها را ثبت می‌کند و ما را از ارزیابی‌های کیفی و سلیقه‌ای خارج می‌سازد.

۴. روش‌شناسی قوی: استفاده از کارآزمایی بالینی با گروه کنترل و مرحله پیگیری (فالوآپ)، اعتبار نتایج ما را چندبرابر کرده و نشان داد که این بهبودها نه ‌تنها آنی، بلکه پایدار هستند.

۵. جامع‌نگری: برخلاف بسیاری از پژوهش‌ها که فقط یک حیطه را می‌سنجند، همزمان تأثیر آن بر عملکرد تحصیلی (که دغدغه اصلی خانواده‌هاست) نیز سنجیده شد.

ایشان خاطر نشان کردند که نکته بسیار مهم این است که پیش از آغاز مطالعه بالینی، گام حقوقی و مالکیت فکری آن توسط آقای سید پدرام شاه ابراهیمی برداشته شده است. اختراع این دستگاه (پگ‌بورد دیجیتالی سه‌بعدی شفاف) در مراجع ذی‌صلاح به‌صورت رسمی به ثبت رسیده است و اصالت ساختاری و مکانیزم آن کاملاً محفوظ است. پس از ثبت اختراع و با اطمینان از منحصربه‌فرد بودن ابزار، فاز اصلی پژوهش‌مان یعنی کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده آغاز شد. نمونه اولیه (پروتوتایپ) ساخته شد و جلسات مداخله با موفقیت بر روی کودکان گروه هدف در محیط کلینیک اجرا شد و داده‌های پژوهشی کاملاً معتبری از آن استخراج گردید. پس از آن، برنامه جدی، استانداردسازی نهایی، دریافت مجوزهای تولید از سازمان غذا و دارو/وزارت بهداشت و عقد قرارداد با شرکت‌های دانش‌بنیان یا ثبت شرکت خصوصی با همکاری دانشگاه  برای ورود به چرخه تولید انبوه است.

 این پژوهش دقیقاً به یکی از دغدغه‌های اصلی والدین و مربیان پاسخ می‌دهد: "چرا با وجود هزینه و زمان زیاد برای درمان، گاهی بهبود چشمگیری در درس و مهارت‌های روزمره کودک نمی‌بینیم؟" گره‌گشایی‌های اصلی این طرح به شرح زیر است:

۱. کاهش زمان درمان و افزایش انگیزه: کودکان دارای اختلال یادگیری ویژه معمولاً از تمرینات تکراری خسته می‌شوند. ماهیت بازی‌گونه و چالش‌برانگیز پگ‌بورد سه‌بعدی، انگیزه و توجه کودک را جلب کرده و باعث می‌شود در مدت زمان کوتاه‌تر، تمرین مؤثرتری داشته باشند. این یعنی کاهش هزینه‌های مالی و زمانی خانواده‌ها.

۲. دستیابی به ابزار عینی و قابل اندازه‌گیری: تا پیش از این، بسیاری از درمانگران برای سنجش ادراک بینایی صرفاً به آزمون‌های کاغذی بسنده می‌کردند. این ابزار، داده‌های عینی از سرعت واکنش و دقت به دست می‌دهد که به والدین نشان می‌دهد پیشرفت کودک آن‌ها به وضوح قابل رؤیت و لمس است.

۳. بهبود عملکرد تحصیلی واقعی: از آنجایی که مهارت‌های بینایی پایه و اساس خواندن، نوشتن و محاسبه هستند، توانبخشی با این روش مستقیماً به کاهش افت تحصیلی، افزایش اعتمادبه‌نفس کودک و پیشگیری از مردودی و ترک تحصیل کمک می‌کند.

۴. دسترسی به فناوری روز در مراکز دولتی: با تولید انبوه و کاهش قیمت، این ابزار می‌تواند جایگزین وسایل گران‌قیمت وارداتی شود و عدالت در دسترسی به خدمات توانبخشی باکیفیت را برای خانواده‌های کم‌برخوردار فراهم آورد.

در پایان ایشان افزودند از متولیان گرامی سه انتظار اساسی دارند و در مقابل، سه راهکار عملی پیشنهاد می‌کنم:

انتظارات:

۱. حمایت مالی و تسهیلات سرمایه‌گذاری: برای تبدیل نمونه‌های دانشگاهی به محصول قابل عرضه، نیاز به خط تولید و مواد اولیه باکیفیت داریم.

۲. تسهیل فرآیند اداری ثبت اختراع و مجوزهای سلامت: پروسه طولانی اخذ مجوز از سازمان های مربوطه،  بسیاری از محققان را خسته می‌کند.

۳. حمایت از بومی‌سازی: به جای واردات بی‌رویه تجهیزات توانبخشی، از تولیدات داخلی که بر اساس نژاد و فرهنگ ایرانی  طراحی شده‌اند، حمایت ویژه شود.

راهکارهای پیشنهادی:

۱. ایجاد صندوق ویژه "فناوری‌های توانبخشی": مشابه صندوق‌های حوزه فناوری اطلاعات، اعتبارات جداگانه‌ای برای طرح‌های توانبخشی در نظر گرفته شود که ریسک‌پذیری بالاتری دارند.

۲. اتصال دانشگاه به صنعت از طریق "پارک علم و فناوری سلامت": کارخانه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان را ملزم به انعقاد قرارداد با پایان‌نامه‌های کاربردی کنید تا طرح‌ها روی زمین نمانند.

۳. برگزاری رویدادهای "کمپ نوآوری توانبخشی" (Rehab Hackathon): تا تیم‌های چندرشته‌ای (پزشکی، مهندسی، کامپیوتر) پای کار بیایند و سریع‌تر به محصول برسند.

کد طرح: 30648