دکتر سیده صالحه مرتضوی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، رئیس گروه بهداشت سالمندان وزارت بهداشت و رئیس مرکز تحقیقات سلامت روان سالمندی دانشگاه علوم پزشکی ایران هستند. فعالیت‌های علمی، پژوهشی و اجرایی ایشان عمدتاً در حوزه سلامت سالمندان، سلامت روان سالمندی، مراقبت و حمایت از سالمندان و شناسایی نیازهای این گروه متمرکز بوده است.

از نظر دکتر مرتضوی، دلیل اصلی انتخاب موضوع این طرح، توجه به وضعیت سالمندان تنهازیست و آسیب‌پذیر در شرایط بحرانی و به‌ویژه در جریان جنگ بود؛ چراکه در چنین شرایطی، سالمندانی که از شبکه حمایتی مؤثر و فردی برای دریافت کمک فوری برخوردار نیستند، ممکن است با اختلال در دسترسی به خدمات ضروری سلامت و مراقبت مواجه شوند. هدف ما این بود که در کوتاه‌ترین زمان، این گروه را شناسایی کنیم، نیازهای فوری آنان را بشناسیم و تا حد امکان، شناسایی نیازها را به ارائه پاسخ و حمایت عملی پیوند دهیم.

نوآوری مهم این طرح، صرفاً مطالعه و توصیف نیازهای سالمندان نبود؛ بلکه پژوهش تلاش کرد فرآیند شناسایی، ارزیابی و پاسخ به نیاز را به یکدیگر متصل کند. به عبارت دیگر، اطلاعات جمع‌آوری‌شده درباره سالمندان پرخطر برای فعال‌سازی حمایت و پیگیری نیازهای واقعی آنان مورد استفاده قرار گرفت. این رویکرد می‌تواند در طراحی و تقویت سازوکارهای آمادگی و پاسخ به بحران برای سالمندان در شرایط اضطراری مورد استفاده قرار گیرد.

دگتر مرتضوی از اجرایی شدن شدن این طرح خبر دادند و اضافه نمودند که، این پژوهش صرفاً در مرحله جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها باقی نماند و به مرحله اجرا و بهره‌برداری عملیاتی رسید.

در واقع، یکی از ویژگی‌های مهم این طرح، پیوند میان «شناسایی نیاز» و «پاسخ عملی به نیازهای سالمندان» بود. بر اساس ارزیابی انجام‌شده، مواردی مانند اختلال در دسترسی به دارو، خدمات پزشکی، توانبخشی، خدمات روان‌شناختی و پرستاری و همچنین نیاز به ایمن‌سازی یا ترمیم مسکن مورد پیگیری قرار گرفت. بنابراین نتایج پژوهش قابلیت استفاده مستقیم در برنامه‌ریزی و تقویت نظام پاسخ به نیازهای سالمندان در شرایط بحران را دارد.

بنابراین می توان گفت که این طرح به یکی از خلأهای مهم در زمان بحران پاسخ می‌دهد؛ یعنی شناسایی سالمندانی که به دلیل تنهازیستی و نداشتن شبکه حمایتی، ممکن است در شرایط اضطراری از دسترسی به خدمات ضروری محروم بمانند.

با شناسایی این افراد و ارزیابی نیازهای فوری آنان، می‌توان مشکلاتی مانند دسترسی نداشتن به دارو و خدمات پزشکی و ... را سریع‌تر شناسایی و پیگیری کرد. در نتیجه، این طرح می‌تواند به کاهش خطرات ناشی از قطع یا اختلال خدمات در شرایط بحران و حفظ سلامت، ایمنی و استقلال سالمندان کمک کند.

از سوی دیگر، تجربه به‌دست‌آمده از این پژوهش می‌تواند به ایجاد یک سازوکار منسجم‌تر برای شناسایی و حمایت از سالمندان آسیب‌پذیر در بحران‌های آینده کمک کند؛ به‌گونه‌ای که در زمان وقوع بحران، دستگاه‌های مسئول بدانند چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند و چه نوع حمایتی نیاز دارند.

انتظار دکتر مرتضوی این است که پژوهش‌های مرتبط با سالمندان، به‌ویژه پژوهش‌هایی که در شرایط بحران انجام می‌شوند، صرفاً به تولید مقاله و گزارش محدود نمانند و نتایج آن‌ها در برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری‌های اجرایی مورد استفاده قرار گیرد.

همچنین لازم است برای شرایط بحران، پروتکل‌های مشخصی برای شناسایی، ارزیابی و پاسخ به نیازهای سالمندان تدوین و به‌صورت دوره‌ای ارزیابی و به‌روزرسانی شود.

در انتهای این گفتگو نیز دکتر مرتضوی اظهار امیدواری کردند که بتوانند با استفاده از تجربه و نتایج این طرح، برنامه‌های مؤثرتری برای شناسایی و حمایت از سالمندان آسیب‌پذیر در شرایط بحران طراحی کنیم. همچنین ادامه پژوهش‌های کاربردی و تقویت همکاری میان دانشگاه و نهادهای اجرایی را برای ارتقای آمادگی و پاسخ به نیازهای سالمندان دنبال خواهیم کرد.

کد طرح: 36810