خانم غزاله مهدوی مزده دانشجوی رشته علوم تغذیه در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه علوم پزشکی ایران مجری طرح  تحقیقاتی با عنوان "ارتباط مصرف چای و سندرم روده تحریک‌پذیر: یک مرور نظام‌مند" در گفتگویی به تشریح این طرح پرداخت.

خانم غزاله مهدوی مزده، دانشجوی رشته علوم تغذیه در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه علوم پزشکی ایران هستند. در طول دوران تحصیل، به فعالیت‌های پژوهشی و مطالعه در حوزه تغذیه و علوم پزشکی علاقه‌مند بوده‌اند و در این زمینه مقاله، طرح پژوهشی و شرکت در کنگره های متعدد داشته‌اند. علاقه ایشان به پژوهش‌های مرتبط با تغذیه و بیماری‌های گوارشی، به‌خصوص سندرم روده تحریک‌پذیر، زمینه شکل‌گیری این طرح را فراهم کرد. در این پژوهش تلاش کرده‌اند با استفاده از روش مرور نظام‌مند، شواهد علمی موجود درباره ارتباط مصرف چای با سندرم روده تحریک‌پذیر را به صورت منظم و علمی بررسی و جمع‌بندی کند. در این مسیر، خانم دکترشیما جزایری شیما جزایری استاد علوم تغذیه گروه علوم تغذیه، دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران به عنوان استاد راهنما با ارائه راهنمایی‌های علمی و پژوهشی در انجام طرح به وی کمک کردند.

 ایشان در خصوص علت انتخاب این طرح تحقیقاتی گفتند: اهمیت سندرم روده تحریک‌پذیر و نقش احتمالی عوامل غذایی در بروز یا تشدید علائم آن است. این سندروم یک اختلال شایع در محور مغز ـ روده است که می‌تواند بر کیفیت زندگی افراد تأثیر قابل توجهی داشته باشد و بسیاری از مبتلایان نیز تغییرات غذایی را برای کنترل علائم خود امتحان می‌کنند. از طرف دیگر، چای یکی از نوشیدنی‌های پرمصرف در جامعه است و ترکیبات موجود در آن مانند کافئین و سایر ترکیبات زیست‌فعال، می‌توانند بر عملکرد دستگاه گوارش اثرگذار باشند. با این حال، یافته‌های مطالعات درباره ارتباط مصرف چای و IBS کاملاً یکسان نیستند. بنابراین لازم بود شواهد موجود به صورت نظام‌مند بررسی شوند تا بتوان تصویر دقیق‌تری از این ارتباط ارائه کرد.

ایشان افزودند هدف اصلی این پژوهش، بررسی و جمع‌بندی شواهد علمی موجود درباره ارتباط مصرف چای با ابتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر و در صورت وجود، ارتباط آن با شدت یا نوع علائم این بیماری است. در این مطالعه، تحقیقات انجام‌شده در این زمینه به صورت نظام‌مند شناسایی، ارزیابی و جمع‌بندی شدند. این موضوع می‌تواند به کاهش پراکندگی نتایج مطالعات مختلف و ارائه یک دید جامع‌تر از شواهد موجود کمک کند. یکی از محورهای اصلی پژوهش، بررسی این موضوع بود که آیا افزایش مصرف چای با افزایش خطر سندرم روده تحریک‌پذیر ارتباط دارد یا خیر. همچنین تفاوت این ارتباط در جمعیت‌های مختلف، به‌خصوص کشورهای شرق آسیا و نقش کیفیت مطالعات بررسی شد. از ویژگی‌های مهم این پژوهش می‌توان به تمرکز اختصاصی بر مصرف چای اشاره کرد؛ زیرا در بسیاری از مطالعات و توصیه‌های تغذیه‌ای، نوشیدنی‌های مختلف کافئین‌دار مانند چای و قهوه در کنار یکدیگر بررسی می‌شوند، در حالی که نوع نوشیدنی، میزان مصرف و ترکیبات آن می‌تواند متفاوت باشد.

ایشان خاطرنشان کردند که نتایج نشان می‌دهد که مصرف بیشتر چای با افزایش احتمال ابتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر ارتباط دارد، به‌ویژه در کشورهای شرق آسیا و در مطالعات با کیفیت علمی بالاتر. با این حال، به دلیل محدودیت مطالعات موجود و مشخص نبودن رابطه علت و معلولی، نمی‌توان بر اساس این نتایج توصیه قطعی برای کاهش یا قطع مصرف چای ارائه کرد. بنابراین، یافته‌های این پژوهش در حال حاضر بیشتر کاربرد پژوهشی و زمینه‌ساز مطالعات آینده هستند و برای بهره‌برداری بالینی قطعی به شواهد بیشتری نیاز است. یکی از کاربردهای مهم این پژوهش، کمک به تصمیم‌گیری دقیق‌تر درباره مصرف چای در افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر است. در حال حاضر افراد مبتلا به IBS ممکن است بر اساس تجربه شخصی یا توصیه‌های غیرعلمی، برخی مواد غذایی و نوشیدنی‌ها را به طور کامل از رژیم غذایی خود حذف کنند. این موضوع در بعضی موارد می‌تواند باعث محدودیت‌های غیرضروری در رژیم غذایی شود. این پژوهش می‌تواند با مشخص کردن میزان و کیفیت شواهد موجود، به متخصصان تغذیه و سایر اعضای تیم درمان کمک کند تا توصیه‌های دقیق‌تر و مبتنی بر شواهدی درباره مصرف چای ارائه دهند. برای مثال، اگر ارتباطی بین میزان مصرف چای و برخی علائم IBS مشاهده شود، می‌توان توصیه‌های غذایی را با توجه به شرایط فردی بیمار هدفمندتر کرد. در نهایت، هدف این پژوهش کمک به مدیریت بهتر علائم، کاهش محدودیت‌های غذایی غیرضروری و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به IBS است.

در پایان ایشان اضافه کردند که انتظار دارد از پژوهش‌های دانشجویی و ایده‌های نوآورانه، به‌خصوص پژوهش‌هایی که می‌توانند مستقیماً به مسائل سلامت جامعه مرتبط باشند، حمایت بیشتری صورت گیرد. همچنین پیشنهاد می‌کنند ارتباط میان دانشگاه و مراکز درمانی و تخصصی تقویت شود تا نتایج پژوهش‌ها راحت‌تر به مرحله کاربرد و استفاده در نظام سلامت برسند. در حوزه پژوهش‌های تغذیه‌ای نیز حمایت از مطالعاتی که به بررسی عادات غذایی شایع در جامعه و ارتباط آن‌ها با بیماری‌های مزمن می‌پردازند، می‌تواند به تولید شواهد بومی و ارائه توصیه‌های متناسب با شرایط جامعه کمک کند.

وی امیدواراست نتایج این پژوهش صرفاً در قالب یک فعالیت دانشگاهی باقی نماند و در صورت تأیید شواهد، زمینه‌ای برای ارائه توصیه‌های دقیق‌تر و علمی‌تر درباره تغذیه افراد مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر فراهم کند.