مداخلات آموزشی مبتنی بر واقعیت گسترده (XR) در آموزش بیهوشی ناحیهای: مرور نظاممند
پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی ایران در یک مطالعه مرور نظاممند، ظرفیتها و محدودیتهای فناوری واقعیت گسترده (XR) را در آموزش مهارتهای تخصصی بیهوشی بررسی کرد.
پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی ایران در یک مطالعه مرور نظاممند، ظرفیتها و محدودیتهای فناوری واقعیت گسترده (XR) را در آموزش مهارتهای تخصصی بیهوشی بررسی کرد.
خانم راحله چرمچی، عضو هیئت علمی گروه هوشبری دانشگاه علوم پزشکی ایران و معاون آموزشی این گروه، در پژوهشی با عنوان «مداخلات آموزشی مبتنی بر واقعیت گسترده (XR) در آموزش بیهوشی ناحیهای: مرور نظاممند»، شواهد علمی موجود درباره کاربرد فناوریهای نوین در آموزش مهارتهای تخصصی بیهوشی را بررسی کرده است.
چرمچی، دانشآموخته کارشناسی هوشبری و کارشناسی ارشد آموزش هوشبری دانشگاه علوم پزشکی ایران و رتبه نخست دانشآموختگان این مقطع، فعالیتهای علمی و پژوهشی خود را بر ارتقای کیفیت آموزش هوشبری، توسعه مهارتهای بالینی، آموزش مبتنی بر شبیهسازی و کاربرد فناوریهای نوین متمرکز کرده است.
وی در بخشی از فعالیتهای خود، در طراحی و اجرای فرایند ارزشیابی آزمون OSPE مبتنی بر فناوری واقعیت گسترده مشارکت داشته که در نوزدهمین جشنواره آموزشی شهید مطهری بهعنوان فرایند برگزیده دانشگاهی انتخاب شده است. همچنین در طراحی و توسعه شبیهساز آموزشی اینتوباسیون مبتنی بر واقعیت گسترده و پژوهشهای مرتبط با آموزش احیای قلبیریوی و کاربرد هوش مصنوعی در حوزه بیهوشی فعالیت دارد.
ضرورت استفاده از فناوریهای نوین در آموزش بیهوشی
به گفته این پژوهشگر، آموزش بیهوشی ناحیهای به دلیل پیچیدگیهای آناتومیک، نیاز به هماهنگی مهارتهای شناختی و عملی و اهمیت دقت در اجرای تکنیکها، با چالشهای متعددی همراه است. از سوی دیگر، محدودیت فرصتهای آموزش عملی و ضرورت حفظ ایمنی بیماران، استفاده از روشهای آموزشی نوآورانه و مکمل را ضروری میکند.
فناوری واقعیت گسترده (XR) که واقعیت مجازی (VR)، واقعیت افزوده (AR) و واقعیت ترکیبی (MR) را در بر میگیرد، با فراهمکردن امکان مشاهده سهبعدی ساختارهای آناتومیک، تعامل با محیطهای شبیهسازیشده و تمرین مهارتها در شرایط ایمن و کنترلشده، ظرفیت قابلتوجهی برای تحول در آموزش علوم پزشکی دارد.
بر همین اساس، پژوهشگران با انجام این مرور نظاممند تلاش کردند شواهد موجود را درباره اثربخشی این فناوری در آموزش بیهوشی ناحیهای بررسی و ظرفیتها، محدودیتها و زمینههای کاربرد آن را مشخص کنند.
بررسی ۱۳۰۴ رکورد علمی و انتخاب ۸ مطالعه واجد شرایط
این پژوهش با استفاده از روش مرور نظاممند و براساس دستورالعمل بینالمللی PRISMA انجام شد. در این مطالعه، منابع علمی منتشرشده در شش پایگاه اطلاعاتی معتبر بررسی شد و از مجموع ۱۳۰۴ رکورد شناساییشده، ۸ مطالعه واجد شرایط برای بررسی نهایی انتخاب شدند.
مطالعات منتخب، کاربرد فناوریهای واقعیت گسترده را در آموزش مهارتهایی از جمله بیحسی نخاعی، اپیدورال و بلوکهای عصبی محیطی تحت هدایت سونوگرافی ارزیابی کرده بودند.
بهبود درک آناتومیک و دقت برخی مهارتهای عملی با فناوری XR
یافتههای پژوهش نشان داد استفاده از فناوریهای واقعیت گسترده میتواند در بهبود درک سهبعدی ساختارهای آناتومیک، افزایش دقت هدایت سوزن و هدفگیری ساختارهای موردنظر و تقویت برخی مهارتهای عملی مؤثر باشد. همچنین در تعدادی از مطالعات، بهبود عملکرد آموزشی و انتقال آموختهها به محیط بالینی گزارش شده است.
با این حال، برتری این فناوریها نسبت به روشهای آموزشی متداول در تمامی شاخصها، از جمله عملکرد کلی مهارتی، مدتزمان انجام اقدامات و ماندگاری بلندمدت مهارتها، بهطور یکسان مشاهده نشد.
از ویژگیهای این پژوهش، بررسی همزمان انواع فناوریهای واقعیت گسترده و ارزیابی پیامدهای آموزشی آنها در حوزه تخصصی بیهوشی ناحیهای است. در این مطالعه علاوه بر دانش و مهارتهای عملی، تجربه یادگیری فراگیران، قابلیت استفاده از فناوری، میزان پذیرش و محدودیتهای اجرایی نیز مورد توجه قرار گرفت.
به اعتقاد چرمچی، نتایج این مطالعه نشان میدهد فناوری واقعیت گسترده در شرایط فعلی بهتر است بهعنوان ابزاری مکمل در کنار روشهای آموزشی متداول و تمرینهای بالینی تحت نظارت به کار گرفته شود و جایگزینی کامل آموزشهای عملی و بالینی با این فناوریها، بدون شواهد کافی قابل توصیه نیست.
کمک به ارتقای آموزش و افزایش ایمنی بیماران
این پژوهش با شناسایی روشهای نوین و مؤثرتر آموزش مهارتهای تخصصی بیهوشی، میتواند مبنایی علمی برای طراحی برنامههای آموزشی، توسعه شبیهسازهای تخصصی و تدوین طرحهای پژوهشی و فناورانه آینده فراهم کند.
به گفته این پژوهشگر، تمرین مکرر مهارتها در محیطهای شبیهسازیشده و بدون تحمیل خطر به بیماران، میتواند آمادگی فراگیران را پیش از ورود به محیط واقعی بالینی افزایش دهد. بهرهگیری هدفمند از این ظرفیتها در بلندمدت میتواند به تربیت نیروهای ماهرتر، بهبود کیفیت اقدامات بیهوشی و کاهش خطاهای احتمالی کمک کند؛ هرچند ارزیابی مستقیم پیامدهای درمانی بیماران، نیازمند مطالعات تکمیلی در محیطهای واقعی بالینی است.
ضرورت حمایت از پژوهشهای فناورانه و میانرشتهای
سرکار خانم چرمچی با تأکید بر ضرورت حمایت هدفمند از پژوهشهای نوآورانه در آموزش علوم پزشکی، توسعه زیرساختهای مشترک آموزش مبتنی بر شبیهسازی، تأمین منابع مالی متناسب با هزینههای واقعی طرحهای فناورانه و تسهیل فرایندهای اداری و اجرایی پژوهش را از الزامات پیشرفت این حوزه دانست.
وی همچنین تقویت همکاری میان گروههای علوم پزشکی، مهندسی و فناوری اطلاعات و گسترش ارتباط دانشگاهها با شرکتهای دانشبنیان را در طراحی و تولید شبیهسازهای آموزشی متناسب با نیازهای نظام سلامت کشور مؤثر دانست.
این پژوهشگر در ادامه، توسعه شبیهسازهای مبتنی بر واقعیت گسترده، از جمله شبیهساز اینتوباسیون، گسترش پژوهشهای مرتبط با آموزش مهارتهای حیاتی و استفاده از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین برای شناسایی عوامل خطر و پیشبینی پیامدهای مرتبط با بیهوشی را از محورهای فعالیت علمی و پژوهشی آینده خود عنوان کرد.
وی در پایان، با تأکید بر اهمیت مشارکت دانشجویان در پژوهشهای مسئلهمحور، اظهار امیدواری کرد که با تداوم حمایتهای دانشگاهی و گسترش همکاریهای علمی و فناورانه، زمینه پیوند مؤثرتر آموزش، پژوهش و فناوری فراهم شود و دستاوردهای علمی در نهایت به ارتقای کیفیت خدمات سلامت و افزایش ایمنی بیماران منجر شود.
کد طرح: 36459
کامنت