طراحی و ارزیابی دستگاه تحریک دیداری مبتنی بر LED چندرنگ، بهمنظور بررسی کارکردهای بینایی مغز
گفتگو با دکتر مرتضی فرحی درباره "طراحی و ارزیابی دستگاه تحریک دیداری مبتنی بر LED چندرنگ، بهمنظور بررسی کارکردهای بینایی مغز"
دکتر مرتضی فرحی، عضو هیئت علمی دانشکده فناوریهای نوین پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران در گفتوگو با خبرنگار گروه ترجمان دانش، با اشاره به طراحی و ساخت دستگاه تحریک دیداری مبتنی بر LED چندرنگ اظهار کرد: هدف اصلی این پژوهش، طراحی سامانهای دقیق و قابل تنظیم برای تولید محرکهای نوری و بررسی پاسخهای الکتریکی مغز به رنگها، فرکانسها و الگوهای مختلف تحریک دیداری بود.
وی با بیان اینکه یکی از چالشهای مهم در رابطهای مغز و رایانه مبتنی بر تحریک بینایی، ایجاد پاسخ مغزی قابل تشخیص در کنار حفظ راحتی کاربر است، افزود: محرکهای متداول عمدتاً بر الگوهای تکرنگ و فرکانسهای پایین متکی هستند؛ در حالی که رنگ، شکل موج نور و ترتیب نمایش محرکها نیز میتوانند بر پاسخ مغز و میزان خستگی بینایی تأثیرگذار باشند. از این رو، طراحی دستگاهی با قابلیت تولید و کنترل دقیق الگوهای نوری چندرنگ در دستور کار این پژوهش قرار گرفت.
فرحی با اشاره به ویژگیهای فنی این طرح گفت: در این پژوهش، یک سامانه سختافزاری و نرمافزاری اختصاصی طراحی و ساخته شد که امکان تولید محرکهای نوری با رنگ، شدت و توالی زمانی قابل تنظیم را فراهم میکند. همچنین پاسخ مغز به این محرکها از طریق ثبت پتانسیل برانگیخته بینایی حالت پایدار (SSVEP) مورد بررسی قرار گرفت.
وی افزود: یکی از نوآوریهای اصلی این پژوهش، طراحی توالیهای ریتمیک چندرنگ با استفاده از سه رنگ قرمز، سبز و آبی در فرکانسهای ۲۵، ۳۰ و ۳۵ هرتز بود. در این چارچوب، ۹ الگوی ساده تکرنگ و ۱۸ الگوی ریتمیک چندرنگ طراحی شد تا علاوه بر فرکانس تحریک، تأثیر ترتیب نمایش رنگها نیز بر پاسخ مغزی ارزیابی شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به جنبههای فنی دستگاه اظهار کرد: برای افزایش دقت تحریک، کنترل جریان LEDها، تنظیم مؤلفه ثابت سیگنال و پایش کیفیت نور خروجی در طراحی سامانه لحاظ شد. همچنین با استفاده از حسگر نوری، امکان اندازهگیری نور واقعی خروجی و بررسی میزان اعوجاج آن فراهم شد که در برخی شرایط آزمون، اعوجاج هارمونیکی کل حدود یکدهم درصد گزارش شد.
فرحی درباره نحوه ارزیابی دستگاه گفت: در بخش انسانی پژوهش، ۱۵ داوطلب شرکت کردند که پس از کنترل کیفیت دادهها، اطلاعات ۱۴ نفر در تحلیل نهایی مورد استفاده قرار گرفت. پاسخهای مغزی با روشهای تحلیل طیف توان، CCA و LASSO بررسی شد و میزان خستگی بینایی شرکتکنندگان نیز با استفاده از مقیاس دیداری صفر تا ۱۰ ارزیابی شد.
وی با اشاره به نتایج پژوهش خاطرنشان کرد: یافتهها نشان داد پاسخ مغز به رنگهای مختلف یکسان نیست و تفاوت پاسخ به رنگ قرمز با آبی و سبز از نظر آماری معنادار بود؛ با این حال، تفاوت معناداری میان رنگهای آبی و سبز مشاهده نشد. همچنین از نظر خستگی بینایی، محرک آبی ساده کمترین و محرک قرمز ساده بیشترین میزان خستگی را ایجاد کرد و الگوهای ریتمیک چندرنگ در حد فاصل این دو قرار گرفتند.
وی ادامه داد: نتایج تحلیل سیگنالها نیز نشان داد روش LASSO در پنجرههای زمانی کوتاهتر عملکرد بهتری دارد، در حالی که در پنجرههای زمانی یک ثانیه و بیشتر، عملکرد دو روش LASSO و CCA به یکدیگر نزدیک و مشابه بود. این یافتهها بر اهمیت انتخاب همزمان الگوی تحریک، کیفیت پاسخ مغزی و میزان راحتی کاربر تأکید دارد.
این پژوهشگر با تأکید بر اهمیت دستاوردهای طرح در توسعه فناوریهای رابط مغز و رایانه تصریح کرد: طراحی یک سامانه قابل تنظیم و دقیق برای تولید محرکهای چندرنگ، علاوه بر فراهم کردن بستری برای مطالعات پیشرفتهتر در حوزه کارکردهای بینایی مغز، میتواند به بهینهسازی الگوهای تحریک و کاهش خستگی کاربران در کاربردهای مبتنی بر رابط مغز و رایانه کمک کند.
این طرح با حمایت مالی ولکام گرنت دانشگاه علوم پزشکی ایران به شماره ۳۴۹۰۷ و با همکاری آزمایشگاه پردازش سیگنالهای حیاتی و گروه مهندسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران اجرا شده است.
کامنت